BaŞakHaber

Ayasofya’nın Kısa Tarihi

Ayasofya’nın Kısa Tarihi
Ali AKTAŞ
Ali AKTAŞ( aktasali.58@gmail.com )
90 views
10 Temmuz 2020 - 22:06

Doğu Roma İmparatorluğu

Miladi 360 tarihine dayanan iki kilisenin kalıntıları üzerine inşa edilmiş olan Ayasofya, mimari yapısının temellerini Doğu Roma (Bizans) imparatoru I. Justinian’ın emriyle yapılmıştır.  Böyle bir çabanın gerektirdiği mühendislik ve lojistik gücü, Bizans ekonomik aygıtının tüm gücünü gerektiriyordu. Mermerler ve diğer ince taşlar imparatorluğun tamamında taşındı ve projeyi tamamlamak için toplamda 10.000’den fazla işçi ve 1000’ yakın usta çalıştı. Ayasofya 6 senede inşa edilmiştir.

Anıtsal yapı tarafından kullanılan doğal ışığın şekli, boyutu, renkleri ve kullanımı, dini bir şaşkınlık ve korku duygusu uyandırmak için özenle hazırlanmıştır. 537’de inşa edilen son bazilika, imparatorluğun taç giyme törenleri, önemli diplomatik ilişkilerin yürütüldüğü, dini törenlerin ve dini sosyal yardımların yapıldığı yer olmuştur. Altıncı yüzyıl bilgini Prokopios, kiliseyle ilgili şunları söylemektedir:

Havada harika bir şekilde bir araya getirilen, birbirlerinden asılı duran ve sadece yanlarındaki parçalara dayanan tüm bu unsurlar, birleşik ve dikkat çekici bir uyum sağlıyor ve yine de seyircilerin bakışlarını dinlemelerine izin vermiyor. Uzun bir süre boyunca bunlardan herhangi birini, ancak her ayrıntı kolayca göze çarpar ve kendine çeker. Böylece vizyon sürekli olarak değişir ve katılımcılar diğerlerinden daha fazla hayran olabilecekleri herhangi bir elementi seçemezler. Dikkatlerini bu tarafa ne kadar yoğunlaştırırlarsa olsunlar ve her şeyi sözleşmeli kaşlarla inceliyorlarsa, işçiliği anlayamıyorlar ve her zaman oradan şaşkınlık gösterisinin hayrete düştüler.

Ayasofya, Bizans’taki siyasi çalkantıların olduğu dönemlerde yıpranmaya ve tahrife maruz kaldığı olmuştur. 8. Yüzyılda ikonistler hareketinin başlaması, kiliseden tasvir eden heykellerin ve cephelerin kaldırılmasına yol açtı ve 1054’te Doğu ve Natı kiliselerinin ayrılmasıyla şimdi ki Ortodoks Konstantinopolis Patrikliği’nin merkezi haline geldi. Ayrıca 859 ve 989 arasında çok sayıda yangın ve deprem alanın temellerini ve sütunlarını zarar gördü.

Latin İmparatorluğu

Konstantinopolis, 1204’te Dördüncü Haçlı Seferi’nden Hıristiyan haçlılar tarafından trajik bir şekilde yağma edildi. Papa 3. İnnocent’in afaroz tehdidine rağmen Haçlı Birlikleri, şehir ile birlikte Ayasofya büyük tahribata yol açtı. Konstantin şehrinin yağma edilmesi, imparatorluğu kargaşaya sürükledi ve liderler sürgüne gönderildi. (Sürgüne giden liderler daha sonrasında Trabzon Rum İmparatorluğunu kuracaktı. Bu devleti de yine 1461’da Fatih Sultan Mehmed tarafından ortadan kaldırmıştır. Trabzon’da bulunan Ayasofya Kilisesi, Osmanlı’nın fethiyle camiye dönüştürülmüştür ve halen bugün cami olarak yapı ayaktadır) Kilise, iktidarı ele geçiren Fransız işgalciler için bir mahkemeye dönüştürdü. Sonraki altmış yıl boyunca Ayasofya, Latin İmparatorluğu döneminde Roma Katolikliğinin merkezi olacaktı.

1261’de sürgündeki imparator Michael VIII Palaiologos, birliklerini Konstantinopolis’i geri almaya yönlendirdi ve Doğu Roma İmparatorluğu’nu geri aldı. Bu zamana kadar yapı büyük bir yıkıma maruz kalmıştı. Duvarları ve temelleri çatladı veya çöktü. 1317’de imparator Andronikos II, yapının bütünlüğünü güçlendirmek için dört yeni payanda yapılmasını emretti. Yapıyı koruma girişimleri, 1344’te bir depremden korunamamış, kısmi bir çöküşe yol açmış ve 1354 yılına kadar halka kapatmaya zorlamıştır.

Osmanlı Saltanatı

1453’te Osmanlı Konstantinopolis’in fethi, Büyük Kilisenin son günlerini Hıristiyan ibadetinin bir görüntüsü olarak gördü. Kilise içinde sığınmak isteyen cemaatlerin büyük ölçüde katledildiği fetih Türklerin üç günlük dizgin yağmalarının ardından, Fatih Sultan Mehmet’in saltanatında Osmanlılar, Büyük Kiliseyi eski ihtişamına benzeterek restore ettiler ve her köşesinde şimdi ikonik minarelerle çalışmalarını tamamladılar. Böylece Ayasofya Kilisesi, Cami olarak asli fonksiyonuna döndü. Osmanlıların egemenliği yoluyla, kilisenin abartılı mozaik duvarları, İslam geleneklerini gözetmek için beyaz sıva ile kaplandı. Bu badanalı yıkamanın daha sonra eski sanat eserlerinin orijinal bütünlüğünü korumada paha biçilmez olduğu kanıtlanacaktır.

Ayasofya Cami’de, I. Abdülmecid’in emriyle, 1847-1850 yıllarında büyük bir restorasyon gerçekleşmiştir. Bugün görülebilen muhteşem yeni avizeler, düzleştirilmiş sütunlar ve yeni ortaya çıkan mozaik karolar bu rekonstrüktif projeye borçludur. Ayrıca, Allah, Muhammed ve Raşid Halifelerin isimleri (Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali) hat olarak, bu restorasyonda koyulmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti

1922’de Osmanlı Saltanatının kaldırılması ve laik Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması, Ayasofya Cami’nin daha geniş bir kitleye açılması ve Türkiye’nin saygın tarihinin kalesi olarak kalması istendi. 1934’e gelindiğinde Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu Cumhurbaşkanı Atatürk, Ayasofya Cami’ni müze haline getirerek, ibadetleri yasaklamış ve o dönemde bir restorasyon daha gerçekleştirilmiştir. Hristiyanlık inancına ait olan motifler, bu restorasyonda gün yüzüne çıkarılmıştır.

Ayasofya müze olarak tanımlanmasından bu yana geçen yüzyıldır da defalarca yenilendi. Batı’da çok sayıda destekçi, garip bir şekilde, Türkiye’yi müzeyi Hıristiyan kullanımına dönüştürmeye çağırırken, Türkiye’de halkın büyük bir kısmı müzenin tekrar camiye dönmesini istiyordu. İstanbul’un fethinin yıl dönümü olan 29 Mayıs’ta, Ayasofya Müzesinin önünde, AGD-MGV mensupları “Ayasofya, Hakkın Batıla galebe çalmasıdır” diyerek müzenin cami olması için her sene eylemler yapmaktaydı. 2016’da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın önderliğinde Ayasofya’nın minarelerinden dua yapılmasına izin verilmişti.

Ayasofya Tekrar Cami Oluyor

Dünyanın en etkileyici mimari yapıtlarından biri olan Ayasofya, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatı ve Danıştay’ın son kararı ile, 10 Temmuz 2020 tarihinde müzenin cami olduğunu ilan edildi ve tekrar Müslümanların ibadetine açıldı.

ALİ AKTAŞ

Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları gazete ve haber kaynaklarına aittir, haberleri kopyalamayınız.